ببر سیبری

ببر سيبريايي از نظر نژاد 80 درصد به ببر مازندران شبيه است

نويسنده: هانيه نكويي

ببرهاي سيبريايي يك ماه پيش در ميان انبوه عكاسان، خبرنگاران و علاقه مندان به حيات وحش وارد كشور شدند، اما از همان ابتدا سكوتشان در برابر فلاش دوربين و در اصل انسي كه با انسان ها داشتند، آن ها را به طبيعي نبودن متهم كرد. اتهامي كه هرچند امروز درستي آن ثابت شده، اما در آن روز كام بسياري را تا حدي تلخ كرد كه شيريني ورود ببرهاي عظيم الجثه روسي را از ياد برد و در نهايت موجب شد مسئولان اين پروژه در موجي ازسوالات محصور شوند. موجي كه نگاه نگران دوستداران حيات وحش را به پارك ارم برد تا مبادا آنچه «احياي گونه منقرض شده ببر مازندران» ناميده اند در پيچ و خم گلايه ها و شكوائيه ها از بين برود، البته همه در آن روز از آمدن ببرهاي سيبريايي به ايران خوشحال شدند، اما دو سوال اساسي باقي ماند كه اگر در همان روز پاسخي به آنها داده مي شد، امروز اصل اين پروژه بزرگ و حياتي را زيرسوال نمي برد.

    باغ وحشي بودن ببرهاي سيبريايي يكي از همان سوالاتي بود كه در همان شروع كار، اعتراض جانورشناسان را به ادامه اين پروژه برانگيخت، چرا كه به گفته آنها طبيعي نبودن اين دو قلاده ببر موجب نابودي آنها در طبيعت مي شود و از طرفي هيچ منطقه اي در شمال كشور ظرفيت نگهداري از اين ببرها را ندارد.

    هوشنگ ضيايي، كارشناس سازمان محيط زيست و از مسئولان اصلي پروژه «احياي ببر منقرض شده مازندران» در پاسخ به اين سوال با صراحت به «ايران» مي گويد كه ببرهاي سيبريايي وارداتي «باغ وحشي» است، البته اين موضوع در همان ابتدا نيز مشخص بود، به طوري كه ايران نيز در قبال دريافت ببر در اسارت، پلنگ در اسارت به روس ها تحويل داده و در حقيقت اين مبادله اي برابر در شرايطي يكسان بوده است.

    اين كارشناس حيات وحش درباره پلنگ هاي ايراني مي گويد: «:اين دو قلاده پلنگ در محيط بسته بزرگ شده بودند، بر اين اساس روس ها از باغ وحش بابلسر و اداره محيط زيست گرگان اين دو پلنگ در اسارت را كه به نوعي باغ وحشي محسوب مي شوند، دريافت كردند و ما نيز در ازاي اين دو قلاده پلنگ، دو قلاده ببر نر و ماده را گرفتيم، با اين توصيف تكليف باغ وحشي و در اسارت بودن هر دو قلاده ببر وارداتي و پلنگ صادراتي مشخص شد، اما ابهام درباره اينكه نژاد ببر سيبريايي همان ببر مازندراني است همچنان باقي مي ماند تا هوشنگ ضيايي در اين باره به تحقيقاتي كه اخيراً روي 20 نمونه پوست ببر موجود در موزه هاي طبيعي كشورهاي مختلف و از جمله دو قطعه پوستي كه در دارآباد و موزه تاريخ طبيعي سازمان حفاظت محيط زيست ايران موجود است، اشاره كند.

ببر سیبری

    او مي گويد: «براساس تحقيقات چند انستيتو بزرگ جهاني مشخص شد كه ببر سيبريايي از نظر ژنتيك 80درصد به ببر مازندران شبيه است و 20درصد تفاوتي هم كه دارد به علت جدايي اين دو نژاد از يكديگر بوده است، به طوري كه ببر سيبري از نظر ظاهري بزرگتر از ببر مازندران است، در حقيقت هر چه از مرزهاي جغرافيايي بالاتر مي رويم جثه پستانداران بزرگ مي شود، براي مثال آهوهاي جنوب نسبت به آهوي شمال كشور بزرگتر و درشت ترند كه اين موضوع براي ما خوشحال كننده است، برعكس عده اي كه مي خواهند ثابت كنند اين گونه، گونه مازندراني نيست از نظر علمي ثابت شده است.»

    به گفته ضيايي، آخرين بررسي ها در سال2009 نشان مي دهد كه همه ببرهاي دنيا مثل انسان ها از يك گونه هستند، اما ببر، هشت زيرگونه دارد كه سه گونه آن از بين رفته و پنچ گونه ديگر نيز در جهان موجود است، بر اين اساس در حال حاضر 052 قلاده ببر روسي به طور طبيعي در جهان زندگي مي كنند.»

    كارشناسان محيط زيست مي گويند: «روس ها براي دريافت دو قلاده پلنگ از ماه ها قبل در پارك هاي ملي تندوره و گلستان رفت و آمد داشته و همه بررسي ها را در اين باره انجام داده اند، با اين حال از آنجا كه هدف روس ها برگزاري المپياد زمستاني با سمبل «پلنگ» است، شايد آنچنان كه بايد موضوع طبيعي يا غيرطبيعي بودن براي آنها اهميت نداشته باشد.

    البته هوشنگ ضيايي بارها تاكيد مي كند كه پلنگ هاي صادراتي نيز از بچگي در اسارت بزرگ شده اند و ما در اين مبادله ضرر نكرده ايم، از طرفي وضع پلنگ در كشور بسيار خوب است، به طوري كه در حال حاضر بين 006 تا 0001 قلاده پلنگ در سراسر ايران وجود دارد و به عبارتي در زيستگاه هاي ايران، پلنگ به وفور ديده مي شود.»

ببر مازندران

    براي بسياري جالب است كه بدانند چرا نسل پلنگ همچنان در ايران حفظ اما ببر مازندراني منقرض شده است.

    ضيايي در اين باره به نكته قابل توجهي اشاره مي كند: «از آنجا كه شكار گراز در ايران ممنوع و خوردن گوشت آن حرام است، تعداد اين حيوان در كشور بسيار زياد است به علت اينكه طعمه پلنگ هم گراز است، نسل اين پستاندار در كشور حفظ شده است. در حالي كه به خاطر كمبود گرازدر روسيه، نسل اين حيوان به خطر افتاده است.»

    كارشناسان ايراني نيز هنگام مبادله اطلاعات در بازديد از منطقه سوچي قفقاز كه محل رهاسازي پلنگ ها تعيين شده است، بر اين نكته تاكيد كردند كه براي حفظ پلنگ ها بايد نسل گرازها هم حفظ شود.

    اما سوال ديگري كه با ورود ببرهاي روسي به باغ وحش پارك ارم قوت گرفت و تعجب بسياري از خبرنگاران را برانگيخت، آماده نشدن زيستگاه ميانكاله براي ورود ببرهاي سيبريايي بود.

    به راستي چرا وقتي هنوز زيستگاه بيوسفري ميانكاله براي ورود ببرها آماده نشده است، ببرها از روسيه به ايران وارد شدند؟!

    ضيايي در اين باره به انتخاب دو منطقه براي رهاسازي ببرهاي سيبريايي اشاره مي كند: نخست پارك ملي گلستان كه حدود 05 سال پيش نسل ببردر آن از بين رفته و دوم ذخيره گاه بيوسفري ميانكاله كه حدود 07 سال قبل زيستگاه ببر مازندراني بوده است كه در آخر از ميان اين دو پيشنهاد، گزينه دوم انتخاب شد.»

    وي درباره علت انتخاب ميانكاله براي زيست ببر روسي مي گويد: «از آنجا كه ميانكاله يك شبه جزيره محسوب مي شود و عبور و مرور در آن قابل كنترل است ما ترجيح داديم اين منطقه را آماده سازي كنيم، از طرفي حدود 07 درصد اين زيستگاه در حال نابودي است، چرا كه شكارچي و دامدار در آن بسيار زياد است. به طوري كه اگر شب در اين منطقه اقامت كنيد صداي تير شكارچيان تا صبح شما را اذيت خواهد كرد، در حالي كه اين منطقه يك ذخيره گاه زيست كره و پناهگاه حيات وحش محسوب شده و داراي تالاب بين المللي است.»

    به گفته اين كارشناس محيط زيست يكي از مهمترين علل انتخاب ميانكاله براي اجراي اين پروژه بزرگ، درحقيقت احياي اين ذخيره گاه بيوسفري است چرا كه در اين صورت علاوه بر اين كه توجهات ملي به اين منطقه جلب مي شود، رديف اعتباري نيز براي حفظ ميانكاله پيش بيني خواهد شد. وي ادامه مي دهد: البته اين اتفاق تا حدود زيادي هم افتاده است، ما به دنبال بودجه و اسپانسر هستيم، همانطور كه سايپا براي حفظ آهوي ايراني اسپانسر شده است ما نيز درصدد گرفتن اسپانسر براي آماده سازي زيستگاه ميانكاله هستيم.»

    وي همچنين به تردد دامداران در اين منطقه اشاره كرده و توضيح مي دهد: «دامدارها ميانكاله را به علت تراكم زياد به آغل تبديل كرده اند، به طوري كه به خاطر تخريب پوشش گياهي منطقه، علوفه مورد نياز خود را از بيرون ميانكاله وارد مي كنند، البته دامداران هم از اين وضع خسته شده اند و حاضرند در ازاي دريافت مبلغي از ميانكاله خارج شوند.

چرا ببرها زودتر به ايران آمدند؟

    ضيايي در پاسخ به اين انتقاد كه چرا قبل از آماده سازي زيستگاه ميانكاله، ببرهاي سيبريايي به باغ وحش پارك ارم منتقل شدند، مي گويد: «روس ها براي آماده سازي المپيك زمستاني از ايران درخواست پلنگ كردند، ما هم براي اينكه مبادله اي مطمئن و همزمان انجام شود، ناچار شديم ببرها را همزمان با خروج پلنگ ها به كشور وارد كنيم، در حالي كه زيستگاه ميانكاله هنوز آماده نشده است و در حقيقت احياي اين زيستگاه به زمان بيشتري نياز دارد، هم اكنون بخشي از عمليات حصاركشي انجام شده تا از ورود دام ها جلوگيري شود، نقشه هاي ساختماني نيز آماده شده و حداكثر تا 02 روز ديگر مرحله ساخت آغاز مي شود.»

    وي همچنين از مرال به عنوان غذاي اصلي ببرها نام مي برد و در اين باره توضيح مي دهد كه براي تكثير مرال در ميانكاله، 05 راس مرال از مجتمع صنعتي زياران كه محل توليد گوشت است و 51 راس مرال ديگر نيز از پناهگاه حيات وحش «سمسكنده» ساري وارد ميانكاله خواهيم كرد، ضمن اينكه درصدد احياي شوكا در اين منطقه هستيم.

    اين كارشناس حيات وحش ادامه مي دهد كه براي تكثير گونه ببر در ميانكاله، 4 بچه ببر ديگر را هم از كشورهاي مختلف به اين منطقه وارد مي كنيم تا ببرها زيادتر بشوند. البته اين برنامه زمان بر است كه اگر بخواهيم با موفقيت انجام شود از آماده سازي ميانكاله گرفته تا تكثير ببرها و پرورش طعمه ها به حدود 01 سال زمان نياز است.

نوشته شده در پنجشنبه 23 اردیبهشت1389ساعت 2:44 PM توسط | |